Thơ xướng họa: Nguyễn Trãi

Vài hàng sử liệu: Danh nhân Nguyễn Trãi, hiệu Ức Trai, là con ông Bảng nhãn Nguyễn Phi Khanh. Đời nhà Hồ, Nguyễn Trãi thi đậu tiến sĩ (1400). Khi ông Nguyễn Phi Khanh bị nhà Minh bắt về Kim Lăng, ông theo khóc, lên đến cửa Nam Quan không chịu trở lại. Ông Phi Khanh bảo rằng: “Con phải trở về mà lo trả thù cho cha, rửa thẹn cho nước, chứ đi theo khóc lóc mà làm gì?” Từ đó ông trở lại, ngày đêm lo việc phục thù. Khi Bình Định Vương về đánh ở Lỗi giang, Nguyễn Trãi vào yết kiến và dâng bài sách bình Ngô. Vương xem khen hay và dùng làm tham mưu. Từ đó Nguyễn Trãi giúp vua Lê Lợi bày mưu định kế để lo sự bình định (Việt Nam Sử Lược - Trần Trọng Kim).

____________________________________________________________

Chiều Quan Ải

Quan ải chiều buông cánh nhạn sa
Hắt hiu gió lạnh khóc tình nhà
Trời Ngô dõi mắt đau lòng trẻ
Đất Việt dời chân nát dạ cha
Lệ nén lưng tròng, thù quyết trả
Gan căm dằn bụng, hận khôn tha
Núi cao trùng điệp, thân cô lẻ
Nỗi nước, tình riêng ... ruột xót xa

Chu Hà

____________________________________________________________

Ức Trai Tiên Sinh

Nam Quan tiễn biệt, bóng chiều sa
Thương nước điêu linh, xót phận nhà!
Nuốt lệ, quay về lo nợ nước,
Ngậm hờn, ngoảnh lại nhớ thù cha.
Quyết đem Đại Nghĩa: hung tàn, diệt!
Thề lấy lòng nhân: bại tặc, tha!
Công đức bình Ngô, trung với chúa
Ức Trai danh vọng khắp gần xa.

Vương Sinh

____________________________________________________________

Nguyễn Trãi

Mưu Vương Tướng Lược hạt châu sa (1)
Ưu Quốc Thần Tâm giúp nước nhà
“Từ Mệnh Quân Trung” phù giá chúa
“Bình Ngô Đại Cáo” giữ quê cha
Hội thề Lũng Nhai trung không phản (2)
Vụ án Lệ Chi giết chẳng tha (3)
Tam tộc tru di bao khủng khiếp
Cho đời con cháu phải chia xa

sonkhe

Chú thích:
(1) Tại đền thờ Nguyễn Trãi tại làng Nhị Khê có hai câu đối:
           Mưu Vương Tướng Lược ,Tranh Thiên Hạ
           Ưu Quốc Thần Tâm, Chiếu Đẩu Khuê
(Mưu lược của vị danh tướng giúp Vua sánh với trời đất. Tấm lòng bầy tôi lo cho đất nước trong sáng như sao Đẩu sao Khuê.)
(2) Hội thề Lũng Nhai: Nơi huyện Lỗi Giang, Lam Sơn. Nguyễn Trãi theo phò Lê Lợi cùng cắt máu ăn thề với 30 vị tướng võ phất cờ khởi nghĩa.
(3) Vụ nghi án Nguyễn thị Lộ là thứ thiếp xinh đẹp cúa Nguyễn Trãi bị Vua Lê Thái Tông vốn ham mê tửu sắc vời vào cung tại vườn Lệ Chi (xưa kia là chốn ly cung đời Lý, Trần). Vua thấy Thị Lộ đẹp quá bỗng lăn đùng ra ...chết! nên Nguyễn Trãi bị Tru di tam tộc.