Mồng 8 tháng Tư âm lịch mỗi năm là ngày Lễ Kỷ Niệm Phù Ðổng Thiên Vương. Năm nay ngày lễ rơi vào đúng mồng 8 tháng 5 năm 2003.

Trước 1975, Thiết Giáp Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa tôn vinh Phù Ðổng Thiên Vương làm vị Thánh Tổ, và hàng năm vào ngày mồng 8 tháng tư âm lịch có làm lễ kỷ niệm Ngài.

Trong dân gian, Hội Gióng là một lễ hội lớn hàng năm, kỷ niệm đức Thánh Gióng tức Phù Ðổng Thiên Vương, kéo dài cả tuần lễ tại làng Phù Ðổng, nay thuộc Gia Lâm, Hà Nội (1).

Theo “Việt Nam Sử Lược” của Trần Trọng Kim, câu chuyện cổ tích “Phù Ðổng Thiên Vương” về thời Hồng Bàng như sau:

“Ðời Hùng Vương thứ Sáu có đám giặc Ân, hung mạnh lắm, không ai đánh nổi. Vua mới sai sứ đi rao trong nước để tìm người tài giỏi ra đánh giặc giúp nước. Bấy giờ ở làng Phù Ðổng, bộ Võ Ninh (nay là huyện Võ Giàng, tỉnh Bắc Ninh) (1) có đứa trẻ xin đi đánh giặc giúp vua. Sứ giả về tâu vua, vua lấy làm lạ, cho đòi vào chầu. Ðứa trẻ ấy xin đúc cho một con ngựa và cái roi sắt. Khi ngựa và roi đúc xong thì đứa trẻ ấy vươn vai một cái, tự nhiên người cao lớn lên một trượng, rồi nhảy lên ngựa cầm roi đi đánh giặc.

Phá được giặc Ân rồi, người ấy đi đến núi Sóc Sơn thì biến mất. Vua nhớ ơn, truyền lập đền thờ ở làng Phù Ðổng, về sau phong là Phù Ðổng thiên Vương.”

Chuyện “Phù Ðổng Thiên Vương” mang tính chất thần thoại, hoang đường, vì xẩy ra ở thời đại nước Cổ Việt, lúc đó chưa có chữ viết, các biến cố lịch sử lưu lại bằng truyền khẩu, và được dân gian thêu dệt thêm cũng như thần thánh hóa đi. Tuy nhiên, trong câu chuyện này, chúng ta suy gẫm và rút ra được các ý nghĩa như sau:

• Nước Văn Lang thời Hùng Vương thứ 6 có giặc ngoại xâm, đất nước lâm nguy nên nhà vua mới phải sai sứ giả đi khắp nơi tìm người tài giỏi đánh giặc cứu nước.
• Cuộc chiến tranh có thể đã kéo dài, gây thương vong cho quan quân nhà vua rất nhiều (giặc hung mạnh lắm, không ai đánh nổi).
• Các tầng lớp thanh niên trai tráng, có thể đã bị tiêu hao khi tòng quân tham gia cuộc chiến bảo vệ non sông. Phần thanh niên còn lại lo sơ ï cho sự an nguy của mạng sống, hoặc trốn tránh tòng quân hoặc thờ ơ với cuộc chiến đã kéo dài(?). (Sứ giả nhà vua đi rao tìm người tài giỏi ra giúp nước, chẳng thấy thanh niên đâu. Chỉ thấy đàn bà và con trẻ đáp ứng lời kêu gọi mà thôi).
• “Ðứa trẻ vươn vai thành người cao lớn, xin đi đánh giặc”, rõ ràng là một hình ảnh khích động tuyệt vời, làm sôi sục bầu máu nóng của thanh niên ở bất cứ thời đại nào. Những “giấc mơ Phù Ðổng”, “Tuổi trẻ Phù Ðổng”, đã kích thích hữu hiệu các tầng lớp thanh niên đứng lên đáp lời sông núi, hoặc vươn lên làm những công việc ích quốc lợi dân.

Ðó là một số ý nghĩa trong chuyện cổ tích “Phù Ðổng Thiên Vương”. Chưa kể, có thể câu chuyện còn hàm chứa ý nghĩa “thờ ơ, thiếu trách nhiệm” của các tầng lớp thanh niên trí thức trước cơn quốc biến, cũng ví như đứa trẻ lên ba không biết nói.

Vậy, nhân ngày lễ kỷ niệm Phù Ðổng Thiên Vương, chúng ta hy vong câu chuyện cổ tích này sẽ đánh động vào ý thức trách nhiệm của các tầng lớp tuổi trẻ Việt Nam hiện tại: Các bạn hãy noi gương cậu bé làng Phù Ðổng. Các bạn hãy nói đi! Các bạn hãy vươn vai đứng dậy! Hai mươi tám năm rồi! Các bạn không thể mãi mãi là cậu bé lên ba không biết nói, trong khi có biết bao nhiêu chuyện uất ức oan khiên của người dân trong nước cần được các bạn bênh vực, nói ra!

ST (5/1/03)

(1) Theo “Non Nước Việt Nam” sách hướng dẫn du lịch - H.N 2002, làng Phù Ðổng không thuộc tỉnh Bắc Ninh, mà thuộc Gia Lâm Hà Nội.